อำเภอพนัสนิคม

                ความเป็นมาท้องที่ในเขตอำเภอพนัสนิคมนั้น มีผู้คนลงหลักปักฐานกันมาตั้งแต่ยุคหินใหม่ดังปรากฎหลักฐานทางโบราณคดีที่วัดโคกพนมดี ตำบลท่าข้าม และปรากฎชื่อในประวัติศาสตร์ว่า “เมืองพระรถ” มาตั้งแต่สมัยทวารวดี และรุ่งเรืองมาจนถึงสมัยลพบุรี ดังที่ได้ขุดพบ “พระพนัสบดี” พระพุทธรูปสมัยทวารวดีที่งดงามมากและพระกรุ ซึ่งเป็นพระพิมพ์ เนื้อตะกั่ว ศิลปะสมัยทวารวดี อันมีพุทธลักษณะเช่นเดียวกับพระร่วงหลังรางปืน สวรรคโลก พระร่วงหลักลายผ้าลพบุรี
ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์หมู่บ้านพระรถ ได้รับการยกฐานะให้เป็นหัวเมืองชั้นตรี เรียกว่า “เมืองพนัสนิคม” จนกระทั่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ได้โปรดเกล้าฯ ให้ยุบเมืองพนัสนิคมเป็น “อำเภอพนัสนิคม” ภายใต้การปกครองของจังหวัดชลบุรี ตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๔๗ สืบมาจนปัจจุบัน 
            ปัจจุบันที่ว่าการอำเภอพนัสนิคม ตั้งอยู่บนถนนเมืองเก่า ตำบลพนัสนิคม ห่างจากตัวจังหวัดไปทาง ทิศตะวันออกเฉียงเหนือประมาณ ๒๒ กิโลเมตร มีพื้นที่ปกครองทั้งหมด ๔๕๐.๘๕๒ ตารางกิโลเมตร โดยแบ่งการปกครองออกเป็น ๒ ส่วน คือ การปกครองส่วนภูมิภาค แบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น ๒๐ ตำบล ๑๘๕ หมู่บ้าน ได้แก่

            การปกครองส่วนท้องถิ่น ประกอบด้วยเทศบาล ๑ แห่ง คือ เทศบาล เมืองพนัสนิคม และองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ครบทุกตำบล ยกเว้นตำบลพนัสนิคมซึ่งเป็นพื้นที่ในเขตเทศบาลเมืองพนัสนิคมทั้งตำบล

เอกสารอ้างอิง: รัศมี ก่อพงศ์พนา. (๒๕๔๓). ชลบุรี. กรุงเทพฯ: ต้นอ้อ.
ข้อมูลจาก: https://th.wikipedia.org