สำหรับประวัติชุมชน มีหลักฐานที่เชื่อได้ว่า ตำบลวัดหลวงเป็นชุมชนเก่าแก่มากกว่า 7,000 ปี โดยนักโบราณคดีได้มีการพบถ้ำเขาชะอางโอนในเขตอำเภอบ่อทอง พบอารยธรรมโบราณของมนุษย์ถ้ำก่อนประวัติศาสตร์โดยพบภาชนะดินปั้นรูปทรงต่าง ๆ ขวานหิน พร้อมด้วยโครงกระดูกมนุษย์ก่อนประวัติศาสตร์ในระดับยุคหินใหม่นักโบราณคดีได้ค้นพบชุมชนโบราณที่โคกพนมดี หมู่ที่ 3 ตำบลท่าข้าม อำเภอพนัสนิคมและชุมชนโบราณเล็ก ๆ ที่กระจัดกระจายทางทิศตะวันตก ของอำเภอพนัสนิคม และบ้านโคกระกา อำเภอพานทอง
นับย้อนหลังไปถึงวัฒนธรรม ของชุมชนระยะแรก 3,500-4,000 ปี ขณะนั้นชุมชนตั้งอยู่ชายฝั่งทะเลได้พึ่งพาอาหารจากทะเลเป็นสำคัญ

         บ้านบนเนิน ตั้งอยู่หมู่ที่ 3 ตำบลวัดหลวง อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี มีอารยธรรมเก่าแก่ต่อจากโคกพนมดี ราวพุทธศตวรรษที่ 6-10 (พ.ศ. 600-100) ตรงกับอาณาจักรฟูนัน (มีอาณาบริเวณ ตั้งแต่ เวียดนามตอนใต้กัมพูชา ลุ่มน้ำโขง และบางส่วนของประเทศไทยแถวภาคตะวันออกกับลุ่มน้ำเจ้าพระยา) พบเครื่องมือเครื่องใช้ เช่นเดียวกับที่โคกพนมดี
แต่วิวัฒนาการถึงยุคโลหะพบตุ้มหูทำด้วยตะกั่วและดีบุก พบเหล็กในรูปของเครื่องใช้ ลูกปัดแก้ว ลูกปัดหิน หินอาเกต หินคาร์นิเลี่ยน

         ตำบลวัดหลวง เดิมชื่อว่าตำบลบ้านดอน เป็นตำบลที่ล้อมรอบด้วยตำบลที่พูดภาษาลาวเป็นภาษาถิ่น แต่ตำบลวัดหลวงพูดภาษาไทย ภาคกลาง สำเนียงเฉพาะถิ่น พนัสนิคม เนื่องจากตำบลนี้ไม่ปรากฏว่ามีชาวลาวเวียงจันทร์มาตั้งแต่รกรากอยู่ที่นี่เลย เล่ากันว่าบรรพบุรุษของชาวตำบลนี้เป็นชาวอยุธยา ที่ย้ายมาตั้งรกรากอยู่ที่นี่ ตำบลวัดหลวง มีการแบ่งการปกครองท้องที่เป็น 7 หมู่บ้าน ได้แก่ หมู่ที่ 1 บ้านคลองนอกทุ่ง หมู่ที่ 2 บ้านต้นโพธิ์ หมู่ที่ 3 บ้านไร่ยายชี หมู่ที่ 4 บ้านหัวโขดหมู่ที่ 5 บ้านดอนพระพราหมณ์ หมู่ที่ 6 บ้านดอนตาอุ้ย
และหมู่ที่ 7 บ้านดอนสะแก