วันที่ 13 พฤศจิกายน พ.ศ. 2450 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงแวะเยี่ยมเมืองตราดเมื่อเสด็จกลับจากยุโรปได้เสด็จมาปลอบขวัญชาวเมืองตราด ก่อนกลับคืนสู่พระนคร เนื่องจากดินแดนส่วนนี้ได้กลับมาเป็นของไทยอีกครั้งหนึ่ง หลังจากที่ฝรั่งเศสถอนกำลังออกไปจากเมืองตราด เมื่อเดือน กรกฎาคม พ.ศ. 2450 ฝรั่งเศสยึดครองจันทบุรี 12 ปี ยึดครองเมืองตราด
2 ปี 6 เดือนกับ 7 วัน ในการเสด็จครั้งนั้น ทรงขึ้นฝั่งที่บ้านท่าเรือจ้าง และเสด็จตามถนนเข้าตลาดขวาง ไปท้ายตลาดใหญ่ พระสงฆ์สวดชัยมงคลคาถา พระวิมลเมธาจารย์อ่านคำถวายพระพรชัยมงคล มีพระราชดำรัสตอบปลอบขวัญ แล้วพระราชทานพระแสงราชศาสตราวุธประจำเมือง
นับเป็นการเสด็จประพาสจังหวัดตราด ครั้งที่ 12 ซึ่งเป็นครั้งสุดท้ายในพระชนม์ชีพ หลังจากนั้นอีก
3 ปี พระองค์ก็เสด็จสวรรคต”     
        พระบาทสมเด็จพระเจ้าพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เคยเสด็จประพาสรวม 12 ครั้ง โดยเสด็จประพาสเกาะช้างรวม 12 ครั้ง ตัวเมืองตราดรวม 4 ครั้ง แหลมงอบรวม 2 ครั้ง เกาะกระดาด
รวม 10 ครั้ง เกาะหมากรวม 2 ครั้ง เกาะกูดรวม 2 ครั้งในปี พ.ศ. 2416, 2419, 2423, 2424, 2425, 2426, 2427, 2430, 2432, 2443, 2444 และ2450 ตามลำดับ หลักฐานจารึกพระปรมาภิไธย จปร.
ที่แผ่นหินน้ำตกธารมะยมและน้ำตกธารนนทรีบนเกาะช้าง คือปี พ.ศ. 2430, 2432 และ 2444 ปัจจุบันยังเห็นรอยจารึกอยู่อย่างชัดเจน